• DOLAR
    7,6707
  • EURO
    8,9705
  • ALTIN
    465,72
  • BIST
    9,7655
Başmakçı’da Sala’nın Vakti

Başmakçı’da Sala’nın Vakti

BAŞMAKÇI MÜFTÜLÜĞÜ ESNASINDA SALA’LARIN OKUNMASI VE NAMAZ VAKTİNDEN ÖNCE CENAZE NAMAZLARININ KILINMASI MESELESİ

1998 yılında Afyonkarahisar İli Başmakçı İlçesine Müftü olarak atamam yapıldı. 1998-2002 yılları arasında 4 yıl 2 ay süren bir görevim var. 

Bulunduğum ilçede öncelikle gözlem yapmak istedim. Dikkatimi çeken bir husus cenazeler ile ilgili okunan salalar konusunda oldu.

Sabah saat 10.00 gibi sala okunuyor, Belediye ilan servisinden ise ölen kişinin kimliği ve cenaze namazının ne zaman kılınacağı konusunda bilgi veriliyordu.

İlanda genelde şöyle bir durum vardı. Sala saat 10.00 da verildiyse, cenaze namazı saat 11.00 de falan camide kılınacaktır şeklinde idi.

Bu durum alışık olduğum bir durum değildi. Mahalli bir gelenek diye düşündüm.

Önce ilçe merkezinde görev yapan din görevlileri ile bir toplantı yaptım. Bu durumun niye böyle olduğunu araştırdım. Yıllar boyu cenaze namazı hemen kılınsın, bir an önce kabre konulmasında acele edilsin şeklinde bir gelenek hakim olmuş. Bu sürdürülüyordu.

Ben de din görevlilerine, her ne kadar ölen kişinin mezara konmasında acele edilmesi sünnet ise de, cenaze namazının namaz vakti dışında değil de, bir vakit namazının peşinden kılınmasının Türkiye’de daha yaygın bir gelenek olduğu, böylece öğle veya ikindi namazı için camiye gelen cemaatin, namazın hemen peşinden kılınacak olan cenaze namazına iştirakin daha fazla olacağından bahisle, bu durumu değiştirmek gerektiği konusunda desteklerini istedim.

Kaymakam, Belediye Başkanı, cemaatin ileri gelenleri ile toplantılar yaptım. En azından cenaze vesilesi ile camiye gelen cemaatin okunacak Kur’an-ı Kerim, yapılacak olan vaazü nasihatten istifade etmesinin daha fazla olmasının önemli olduğunu, cenaze namazını kılacak cemaat sayısının daha fazla olacağından dolayı daha iyi olacağı konusunda ikna ettim.

Öyle ise Osmanlı’nın başkentliğini yapmış İstanbul’da, Cumhuriyet’imizin başkentliğini yapan Ankara’da niye bir cenaze öğle namazını müteakiben kılınıyor ve bu böyle bilinip televizyonlarda izleniyor, haberlerde okunuyordu. Bu konuya bir el atmak gerekiyordu. Bu görev de toplumu din konusunda aydınlatmak görevi verilen Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ilçedeki temsilcisi Müftü’nün görevi idi.Belediye Başkanı ile de bu konuyu müzakere edip, işin doğrusunu, olması gerekeni izah ettim. Bütün bu çalışmalarım hüsnü kabul gördü. Şimdi sıra bu meseleyi merkezi vaaz sistemi ile cemaatimize anlatmak ve bu konuda sorulabilecek soruları en aza indirmekti. Bir cuma namazında cenaze, ölüm ile ilgili bir konuyu gündeme getirip izahatta bulundum. Cenazenin defni zamanı ve cenazeye katılıp dua edenlerin sayısının fazla olmasının dua edenlerin fazla olmasının sevabından bahsettim. Bir de cenaze namazının bir vakit namazından sonra kılınmasının başka faydasının, namazdan önce yapılan vaazdan insanların etkilenmesi, bilgilenmesi mümkündür şeklinde bir tez ileri sürülünce konunun izahı ile halkımız bilgilenmiş oldu. Önce din görevlileri ile istişare, ardından belediye başkanı ile istişare ve en son da merkezi vaaz sistemi ile konunun zihinlerde kalacak şekilde cemaate izahı.

Bu alt yapıyı hazırladıktan sonra, bir Cuma vaazında:

“Muhterem Cemaat,Bu ilçeye Müftü olarak atandıktan sonra, dikkatimi çeken bir husus oldu. O konu hakkında sizlere bilgi vermek istiyorum diyerek, konuyu uygun bir dille anlattım. Bundan böyle, cenazeniz olduğunda, saat 11.00 de değil, saat 15.00 te cenaze namazı kılınacak şeklinde değil, öğle namazını müteakip, ikindi namazını müteakip cenaze namazı kılınacaktır, şeklinde izahatta bulundum.

Cenaze namazına daha fazla katılım olacağı, daha çok dua edileceği ve en azından yapılacak vaazü nasihatten istifade edilecektir. Dedim.1998 yılından beri Başmakçı’da salalar verilir ve cenazeler mutlaka bir namaz vaktinden sonra kılınır. Bu mesele ilk başta sorun gibi gözükmese de, uygulama ve teamüllere aykırı bir durum söz konusu idi. Önce bir ön araştırma yaparak niye böyle olduğunu tespit ettim. Cenazeyi defnetmede acele etme hadisini söylediler. Mesele anlaşılmıştı.

Böylece Cenaze Salaların verilirken, ölen kişinin cenaze namazının o gün öğle veya ikindi namazını müteakip kılınacağı uygulaması yerleşmiş oldu. Ve hala bu uygulama Başmakçı’da devam etmektedir. 

2016 yılında Ankara’da yapılan İlçe Müftüleri ve İl Müftü Yardımcıları Çalıştayında “Müftünün bulunduğu ilçedeki liderliği kapsamında önderlik ettiği hususlar” ile ilgili çalışmada bu konuyu anlattım.

Türkiye’nin değişik yerlerinde hala bu konuda eski adetle ve uygulamalar devam etmektedir.


Sala hakkında bilgi

Salâ neden okunur? Niye içlidir ve dinleyene hüzün verir? Ölümü haber vermek için okunan salâ cuma ezanından bir saat önce niye okunur?

Gülizar Baki’nin haberi

Anadolu’nun birçok şehrinde pazartesi ve perşembe geceleri de okunuyor. Hatta bazı yerlerde her vakit… Salâ, mahiyeti unutulmuş çok incelikli bir gelenek.

Mahallede bir cenaze varsa hüzünlü bir sesle okumaya başlar müezzin. Mahalle sakinlerinden kimin vefat ettiğini öğrenmek isteyen kulak kesilir. Bir de cuma günleri öğle ezanından bir saat önce okunur. Salâyı duyan, o günün cuma olduğunu hatırlar. Çoğu kişinin salâya dair zihnindeki bilgi bundan ibarettir. Halbuki salâ kadim bir gelenek. Eskiler sadece cenaze haberini vermek ve cuma için okumazdı. Mesela Anadolu’da bazı yerlerde akşam ezanı hariç her ezanla birlikte salâ okunurdu. (Akşamın vakti kısa olduğu için okunmadığı olurmuş.) Özellikle de sabah ezanından önce salâ okunması pek yaygındı. Her vaktin salâsı ayrı makamda okunurdu. Pazartesi ve cuma gecelerinin salâsı daha özeldi. Pazarı pazartesiye bağlayan gece salâ okunmasının sebebi, o günün Efendimiz’in doğum ve ölüm günü olduğuna inanılmasıdır. Aslında bunlar Peygamber Efendimiz’in hatırlanması ve saygıyla selamlanması için birer vasıta olarak görüyorlar.

Salâ, estetik bir haberleşme yöntemi

Vakit ezanlarından sonra okunan salârda Efendimiz’e selam ve övgü sözleri söyleniyor. Cenaze salasında ise farklı olarak ölümle ilgili hadis ve ayetler okunuyor. “Vakit geçmeden önce namaz kılmakta acele ediniz, ölüm gelmeden tövbede acele ediniz.” hadisleriyle “Her canlı ölümü tadacaktır, Allah’tan geldik Allah’a gideceğiz.” ayetleri okunur. Salâ, bazı kaynaklara göre Fatimiler zamanında Mısır’da başlamış, bazı kaynaklara göre ise Hz. Ömer’in torunu Abdülaziz döneminde Emevilerin zamanında okunmaya başlamış. Osmanlı, bu geleneğe diğer Müslüman toplumlardan daha çok sahip çıkmış. Dinleyenin ve okuyanın içini titretecek formlarda bestelemiş. Eskiler hem sözlerinden hem de makamından okunan salânın cenaze salâsı mı yoksa haber salâsı mı, cuma salâsı mı olduğunu anlarmış.

Cami ve tekke musikisinin son temsilcilerinden Sebilci Hüseyin Efendi’nin (1894/1975) öğrencisi Hafız Celal Yılmaz, salânın estetik bir haberleşme yöntemi olduğunu söylüyor. Cep telefonunun, internetin, hoparlörün, her kolda saatin olmadığı dönemlerde salâ insanlara hem haber veren, zamanı hatırlatan, hem de gönülleri yumuşatan bir mesajdı. Celal Hoca, insanların haberleşmek için Peygamber Efendimiz’e selam göndermesini büyük bir incelik olarak görüyor. Gençliğinde tanık olduğu karşılama salâlarını hatırlıyor. Eskiden padişah veya şeyh gibi önemli şahsiyetler camiye, tekkeye yani meclise gelince salâ ile karşılanırmış. Şatafatla değil, Hz. Peygamber selamlanarak karşılanırmış. “Ne büyük bir tevazu, ne büyük bir incelik.” diyor Celal Hoca. Hem insanlara padişahın veya şeyhin geldiği haber veriliyor hem de o insana tevazu sahibi olması gerektiği hatırlatılıyor, bu vesileyle de Peygamber Efendimiz saygıyla anılıyor. O sebepledir ki Celal Hoca, duyulan her salâya Peygamber Efendimiz’e salâvat getirilerek mukabelede bulunulmasını öneriyor.

Salânın inceliğinden çoğu müezzin bîhaber

Tabii yeni nesil, salânın tüm bu inceliklerini bilmiyor. Hatta salâ okuyan müezzinlerin bir çoğu salâlar arasındaki farkı ve özellikleri bilmiyor. Celal Hoca, cami ve tekke musikisinin önemli temsilcileri Ahmet Şahin ve Mehmet Kemiksiz’in çalışmalarından övgüyle söz ediyor. “Unutulmaya yüz tutmuş bu geleneği gün yüzüne çıkarmaya meylettikleri için tebrik etmek lazım.” diyor.

Mehmet Kemiksiz, salânın makam endişesi taşınmadan icra edildiğini söylüyor. İstanbul’daki Selâtin camilerin müezzinlerinin bile salânın şekil ve tavırlarından bîhaber olduğunu vurguluyor. Salâ üzerine araştırma yapan ve her salânın makamlarını ve bestelerini, bestekârlarını ortaya çıkaran Kemiksiz, “Salâ, dinî mûsikî kavramı olarak okunan davet anlamını içerir. Okunuş şekline ve içeriğine göre mü’minlere bir ibadeti hatırlatmak veya bir olayın haberini vermek manasında da kullanılır.” diyor.

Kemiksiz, Bekir Sıtkı Sezgin’in dini musiki kitabında Salâ’nın çeşitlerini şöyle anlattığını aktarıyor: “Sabah salâsı; sabah ezanından önce, dilkeşhâverân makamında okunur. Eserin bestekârı, kuvvetli rivayetlere göre Buhûrizâde Mustafa Itrî Efendi’dir. Ama bazı kaynaklarda Hatib Zâkirî Hasan Efendi olduğu da söylenir. Cuma ve bayram salâsı; bayram ve cuma namazlarından önce müezzin mahfilinde müezzinler tarafından karşılıklı okunurdu. Cuma günleri, ezandan bir saat kadar önce namaza hazırlık yapılmasını hatırlatmak için dilkeşhâveran makamında okunur. Bu salâ içinde Cuma Sûresi’nin cuma namazıyla ilgili ayeti ve hadislerden bölümler okunur. Bayâtî makamındaki eserin bestekârı Hatib Zâkirî Hasan Efendi’dir. Cenaze salâsı; vefat haberinin duyurulması maksadıyla okunan salât-ü selâm ile cenâzenin kabre götürülüşü sırasında düzenlenen cenaze alayında ve definden sonra okunan salâ olmak üzere iki çeşittir. Salât-ı Ümmiyye; bazı dinî törenlerde ve dinî günlerde, kısaca salât-ü selâm getirilmesidir. Itrî tarafından segâh makamında bestelenmiştir.” Celal Yılmaz da Mehmet Kemiksiz de Diyanet’in personelini salâ estetiği konusunda eğitmesi gerektiğini düşünüyor.

Çoklu salâyı yıllar sonra uygulamaya başladılar

Musikişinas Mehmet Kemiksiz, Üsküdar Yeni Camii imamı Ahmet Uzunoğlu, Şakirin Camii imamı İdris Erdem, Beylerbeyi Camii imamı Ramazan Kutlu, Büyük Selimiye Camii imamı Zinnuri Kurt, unutulan çoklu salâyı yeniden uyguluyorlar. Cuma günleri dilkeşhaveran makamında okudukları salâ ile, cenazelerde hüseyni makamında icra ettikleri salâ ile dinleyenleri huşu ve huzura davet ediyorlar. Çoklu salâyı kandil gecelerinde büyük camilerde ve Kutlu Doğum organizasyonlarında da icra ediyorlar.

Cenaze görgüsünü unuttuk

Bugün sadece vefat haberini vermek için minareden okunan salâ kaldı ama eskiden cenazenin defnedilmesine ve hatta definden sonrasına kadar farklı makamlarda ve bestelerde, Peygamber Efendimiz’e selam verilen, hadis ve ayetler okunan cenaze salâları varmış. Geleneğin yaşayan son temsilcilerinden Hafız Celal Yılmaz, “Rahmetli Özal’ın vefatında salâ vermemi söylediler. Okudum, herkes ‘Kur’an mı okudun?’ dedi. Neyin ayet, neyin hadis, neyin salavat olduğunu ayırt edemiyor insanımız. Bir ahbabımızın cenazesinde cenaze omuzlara alındığında, hafız arkadaşlarla kol kola girip önde eski usulde cenaze salâsı okumaya başladık. Biri başladı, “La ilahe illallah…” Allah’ın birliği ve Hz. Muhammed’in kulu ve Resulü olduğunu söyledikten sonra, arkadaki cemaat “Allahümme salli…” diye salavat getirdi. Bitince yine arkadan gür sesli bir mersiye okudu, “uyan ey gözlerim gafletten uyan…” defin bitene kadar bu usulde yaptık. Cematten biri ağlayarak dedi ki “Vallahi ben böyle bir şey görmedim, sandukaya ben girmek istedim. Çok duygusal bir şey. Bu merasimler herkesin ölüme soğuk bakmasını engeller. Niye sadece Mevlânâ’nın ölümüne şeb-i arus deniyor. Biz de ölümümüze böyle bakabiliriz. Bu gelenekler korkuyu uzaklaştırır.” diyor. Mehmet Kemiksiz de, günümüzde yaşanan cenaze görgüsüne aykırı slogan, alkış gibi davranışları boşluk ve ihtiyaçtan kaynaklandığını düşünüyor. Zira eskiden cenaze esnasında cenazeyi takip eden bir grup müezzin topluca, bazen solo olarak cenaze salâsı okur, cemaat de aminlerle iştirak ederek duaya vesile bir iş yaparmış.

Yazının kaynağı
http://www.yoremizden.com/sala-neden-okunur-incelikleri-nedir/ 


YAZAR HAKKINDA

Vehbi Akşit Vehbi Akşit Vehbi Akşit, İstanbul Çekmeköy İlçe Müftüsü 1968 Adapazarı doğumlu, 1986 Adapazarı İmam Hatip Lisesi Mezunu 1990 Bursa İlahiyat Fakültesi Mezunu. 1995 Konya Selçuk Dini Yüksek İhtisas Eğitim Merkezi Müftü ve Vaizler Kursu 3. Dönem Mezunu 1997 Konya Selçuk Üniversitesi Din Eğitimi alanında Yüksek Lisans. Diyanet İşleri Başkanlığı'nda İmam Hatip, Müezzin Kayyım, Kur'an Kursları Müdürü, Vaiz ve Müftü olarak görev yaptı. Muş Korkut, Malatya Pütürge, Afyon Başmakçı, Aydın Kuşadası ilçelerinde Müftü olarak görev yaptı. Halen İstanbul Çekmeköy İlçe Müftüsü olarak görev yapmaktadır.
Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?